مخچه در بخش پشتی و پایینی مغز قرار دارد و تعادل، هماهنگی حرکات، دقت حرکتی و بخشی از گفتار را کنترل میکند. «سکته مخچه» وقتی رخ میدهد که خونرسانی به مخچه به دلیل لخته (ایسکمیک) یا خونریزی (هموراژیک) مختل شود و سلولهای عصبی در این ناحیه آسیب ببیند. این نوع سکته نسبت به سکته نیمکرههای مغز کمتر شایع است، اما بهدلیل تأثیر شدید بر تعادل و خطر ورم مغز، از نظر بالینی بسیار مهم است.
تا انتهای این مقاله از فیزیوتراپی فانتوم زنجان؛ با ما همراه باشید.
آیا سکته مخچه خوب می شود؟
سکته مخچه در خیلی از بیماران تا حد خوبی بهبود پیدا میکند، اما میزان و سرعت بهبودی به شدت سکته، محل آسیب، سن و اینکه توانبخشی چقدر زود و منظم شروع شود بستگی دارد.
بیشترین سرعت بهبودی در ۳ تا ۶ ماه اول است؛ ولی بهبود میتواند تا حدود ۱۲ تا ۱۸ ماه ادامه پیدا کند و سپس به اصطلاح «بیمار به سکون میرسد».
به طور کلی حدود ۱۰٪ بیماران تقریبا کامل و حدود ۲۵٪ با مشکلات خفیف بهبود پیدا میکنند، بقیه درجاتی از ناتوانیِ پایدار دارند ولی با استمرار توانبخشی میتوانند امور روزمره خود را انجام دهند.
برای مشکلاتی مثل عدم تعادل و سرگیجه، معمولا چند ماه کار درمانی و فیزیوتراپی لازم است و در بعضی افراد تا یک سال هم طول میکشد.
چه عواملی روی خوب شدن سکته مخچه تاثیر دارد؟
- محل و وسعت آسیب مخچه (هرچه ناحیه درگیر بزرگتر و یا فشار روی ساقه مغز بیشتر باشد، خطر عوارض و ناتوانی پایدار بالاتر است).
- سن بیمار، شدت اولیه علائم و همراه بودن بیماریهایی مثل فشارخون، دیابت و بیماری قلبی هم روی نتیجه نهایی تاثیر منفی میگذارد.
- شروع خیلی زود توانبخشی (معمولاً از ۲۴–۴۸ ساعت بعد از پایدار شدن وضعیت حاد)، بهشکل تمرینهای هدفمند تعادل، راه رفتن، حرکات چشم و تنه، شانس برگشت تواناییها را به شکل محسوسی زیادتر میکند.
به طور کلی «خوب شدن کامل» به معنی بازگشت ۱۰۰٪ به وضعیت قبل در همهٔ افراد نیست. اما «خوب شدن نسبی و قابل قبول» و رسیدن به زندگی نسبتاً مستقل برای بسیاری از بیماران با درمان و توانبخشی اصولی کاملاً قابل انتظار است.
برای مشاوره رایگان و آنلاین با فیزیوتراپیست مجرب {اینجا} را کلیک کنید.
طول درمان سکته مخچه چقدر است؟
فیزیوتراپی و کاردرمانی منظم، بسته به شدت آسیب از چند هفته تا چند ماه (و در موارد شدید بیش از یک سال) متغیر است. هرچه سن پایینتر، شدت اولیه کمتر، شروع درمان و توانبخشی زودتر و همراهی بیمار در تمرینها بیشتر باشد، نتیجهٔ نهایی بهتر است.
درمان سکته مخچه دو مرحله اصلی دارد: مرحله حاد و مرحله توانبخشی.
- مرحله حاد
- در بیمارستان، هدف اصلی، نجات بافت مغزی، کنترل فشار داخل جمجمه و جلوگیری از عوارض است.
- بسته به نوع سکته (ایسکمیک یا خونریزی)، داروهای حل کننده لخته، رقیقکننده خون یا جراحی برای کاهش فشار ممکن است انجام شود.
- مرحلهٔ توانبخشی
- معمولا بعد از تثبیت وضعیت حاد، ظرف روزهای اول شروع میشود و شامل فیزیوتراپی، کاردرمانی و گاهی گفتار درمانی است.
- تمرینهای تعادلی، تقویت عضلات، تمرین راهرفتن، تمرین هماهنگی دست و حرکات عملکردی (مثل لباس پوشیدن، جابهجایی) انجام میشود.
- یک مطالعه طولانی مدت روی بیماران سکته مخچهای نشان داده که حرکت، گفتار، بلع، شناخت و راه رفتن از روز هفتم به طور معنیدار بهتر میشود و بعد از ۱۲ ماه، روند بهبود آهسته تر و نسبتاً ثابت میشود.
علت سکته مخچه چیست؟
فشار خون بالا، دیابت، چربی خون بالا، سیگار، کمتحرکی، چاقی، بیماریهای قلبی، مصرف برخی مواد مخدر و سابقهٔ خانوادگی سکته میتواند جزو اصلی ترین دلایل سکته مخچه باشد.
در واقع مهمترین علتها، مشابه سایر انواع سکته مغزی است:
- انسداد یکی از شریانهای تغذیه کننده مخچه بر اثر لخته خون
- خونریزی در عروق مخچه بر اثر فشار خون بالا، پارگی آنوریسم یا ناهنجاریهای عروقی.
خوشبختانه کنترل فشار خون، قند خون، چربی، ترک سیگار و فعالیت بدنی منظم، نقش مهمی در پیشگیری از سکته مخچهای دارد.
علائم سکته مخچه
چون مخچه مسئول هماهنگی و تعادل است، علائم آن با سکتههای معمول نیمکرهای فرق دارد و گاهی با مشکلات گوش یا سرگیجهٔ ساده اشتباه میشود. مهمترین علائم:
- سرگیجهٔ شدید و ناگهانی، احساس چرخش محیط.
- عدم تعادل، تلوتلو خوردن، افتادن، ناتوانی در راه رفتن مستقیم.
- عدم هماهنگی دست و پا (مثلاً خطا در رساندن انگشت به بینی، لرزش هدفدار).
- دوبینی، حرکات غیرطبیعی چشمها (نیستاگموس).
- حالت تهوع و استفراغ شدید، گاهی همراه با سردرد ناگهانی و شدید.
- گفتار نامفهوم و کشدار، کندی در صحبت کردن.
- در موارد شدید: خوابآلودگی، کاهش سطح هوشیاری و حتی کما به علت تورم مخچه.
بروز ناگهانی این علائم یک اورژانس پزشکی است و باید فوراً به اورژانس مراجعه شود، چون درمان زودهنگام شانس بهبودی را بسیار بالا میبرد.
سکته مخچه و عدم تعادل
اختلال تعادل و هماهنگی مهمترین پیامد سکته مخچه است، چون مخچه مرکز اصلی کنترل تعادل، تنظیم تون عضلانی و هماهنگی حرکات ظریف است.
بیمار معمولاً:
- هنگام راه رفتن منحرف میشود، پایش را محکم روی زمین میکوبد یا پایه گسترده راه میرود.
- در ایستادن بدون تکیهگاه احساس لرزش و عدم ثبات دارد.
- برای کارهای ظریف دست (نوشتن، بستن دکمه، گرفتن لیوان) دچار لرزش و خطا میشود.
مطالعات نشان دادهاند که با توانبخشی در بیمارستان(تمرین تعادل، راهرفتن، بازآموزی عصبی–عضلانی) تعادل و سرعت راه رفتن بسیاری از بیماران به طور معنیدار از زمان پذیرش تا زمان ترخیص بهتر میشود.
8 راهکار مقابله با سکته مخچه
کنترل فشار خون: مراقبت از فشار خون خود و اطمینان از آنکه فشار خون شما در محدودههای نرمال قرار دارد، میتواند خطر سکته مخچه را کاهش دهد.
تغذیه سالم: مصرف میوهها، سبزیجات، میوههای خشک، ماهی و غلات کامل به عنوان بخشی از یک رژیم غذایی سالم میتواند به کاهش خطر سکته مخچه کمک کند.
ورزش منظم: فعالیتهای ورزشی منظم و مداوم، مانند پیادهروی، دوچرخهسواری یا شنا، میتوانند فشار خون را کنترل کنند و احتمال ابتلا به سکته مخچه را کاهش دهند.
قطع کردن سیگار: دخانیات میتواند فشار خون را افزایش دهد و خطر سکته مغزی را افزایش دهد. بنابراین، قطع کردن سیگار میتواند بسیاری از عوامل خطر را کاهش دهد.
کنترل دیابت: اگر شما دیابت دارید، حفظ سطح گلوکز خون خود را تحت کنترل موثری قرار دهید تا خطر ابتلا به سکته مخچه کاهش یابد.
مدیریت وزن: کاهش وزن اضافی و حفظ وزن سالم میتواند به بهبود فشار خون، کنترل دیابت و کاهش خطر سکته مغزی کمک کند.
مدیریت استرس: استرس ممکن است فشار خون را افزایش دهد و خطر ابتلا به سکته مخچه را بالا ببرد. تمرین روشهای مدیریت استرس مانند تمرین مراقبه، یوگا و تکنیکهای تنفس عمیق میتواند مفید باشد.
مراجعه به پزشک برای معاینات دورهای: بررسیهای پزشکی دورهای برای بررسی فشار خون، کلسترول، قند خون و دیگر عوامل خطر و مشکلات سلامتی میتواند کمک کننده باشد.
