درد پاشنه پا یکی از شایعترین شکایات مراجعان به کلینیکهای ارتوپدی و فیزیوتراپی است و میتواند راه رفتن عادی، ایستادن طولانی و حتی فعالیتهای روزمره ساده را دچار اختلال کند. این درد معمولاً به تدریج شروع میشود و بسته به علت زمینهای، میتواند تیز، سوزشی، مبهم یا همراه با خشکی صبحگاهی باشد. شناخت دقیق علت درد پاشنه، قدم اول برای انتخاب درمان مناسب و جلوگیری از مزمن شدن آن است.
چرا پاشنه پا درد میگیرد؟
پاشنه پا عمدتاً از استخوان کالکانئوس، رباطها، فاشیای کف پا، تاندون آشیل، اعصاب و بافت نرم اطراف تشکیل شده است. این ساختارها در هر قدم، بخش عمدهای از وزن بدن را تحمل میکنند و هرگونه اختلال در بارگذاری، کفش، وزن بدن یا الگوی حرکت میتواند منجر به درد پاشنه شود. اینجا 10 مورد از شایع ترین دلایل درد پاشنه پا مطرح می شود:
فاشئیت پلانتار (التهاب فاشیای کف پا)
فاشئیت پلانتار شایعترین علت درد پاشنه در بزرگسالان است و به التهاب نوار بافتی محکمی گفته میشود که از پاشنه تا انگشتان پا کشیده شده است. علامت تیپیک آن، درد تیز در اولین قدمهای صبح یا بعد از دورههای طولانی نشستن است که معمولاً در سمت داخلی پاشنه احساس میشود.
خار پاشنه (Heel Spur)
خار پاشنه، زائده استخوانی کوچکی است که در لبه تحتانی استخوان پاشنه شکل میگیرد و اغلب در تصویربرداری ساده دیده میشود. برخلاف تصور عموم، وجود خار پاشنه در عکس همیشه به معنی علت اصلی درد نیست و بسیاری از افراد بدون هیچ علامتی، این زائده را دارند. در اغلب موارد، درد بیشتر به التهاب بافتهای نرم اطراف و فاشئیت پلانتار مربوط است تا خود خار.
تاندینوپاتی تاندون آشیل
تاندون آشیل، تاندون قوی پشت پاشنه است که عضلات ساق را به استخوان پاشنه متصل میکند. استفاده بیش از حد، دویدن روی سطوح سخت، گرم نکردن مناسب قبل از ورزش و کوتاهی عضلات پشت ساق میتواند منجر به تاندینوپاتی، درد و سفتی پشت پاشنه شود. این درد معمولاً با فعالیت تشدید شده و ممکن است همراه با ضخیم شدن یا حساسیت موضعی تاندون باشد.
بورسیت پاشنه
دور تا دور پاشنه کیسههای کوچکی به نام بورس وجود دارد که اصطکاک بین تاندونها و استخوان را کاهش میدهند. التهاب این کیسهها (بورسیت)؛ بهویژه در پشت پاشنه، میتواند باعث درد، تورم و حساسیت شود و غالباً با کفشهای سفت، پاشنه بلند یا فشار مستقیم تشدید میشود.
استرس فرکچر استخوان پاشنه
استرسفرکچر یا شکستگی ریزشکستگی، در اثر وارد شدن فشارهای مکرر و طولانیمدت به استخوان پاشنه ایجاد میشود. این وضعیت بیشتر در ورزشکاران رشتههایی مانند دویدن، پرش و افراد با افزایش ناگهانی سطح فعالیت دیده میشود و درد معمولاً موضعی، مداوم و با تحمل وزن تشدید میشود.
اضافه وزن و کفش نامناسب
اضافه وزن باعث افزایش قابلتوجه فشار وارد بر ساختارهای پاشنه و کف پا در هر قدم میشود و زمینه را برای بروز فاشئیت پلانتار، خار پاشنه و سایر مشکلات فراهم میکند. استفاده از کفشهای تخت و بدون حمایت قوسی، کفشهای بسیار فرسوده، یا پاشنههای خیلی بلند نیز میتواند توزیع فشار را تغییر داده و درد پاشنه را تشدید کند.
بیماریهای التهابی و سیستمیک
بیماریهایی مانند آرتریت روماتوئید، اسپوندیلوآرتروپاتیها و برخی بیماریهای متابولیک میتوانند با درد دو طرفه پاشنه، خشکی صبحگاهی طولانی و درگیری سایر مفاصل همراه باشند. در دیابت و برخی نوروپاتیها نیز، آسیب اعصاب محیطی میتواند موجب درد، سوزش و گزگز در پاشنه و کف پا شود.
دردهای ارجاعی از کمر یا عصب سیاتیک
گاهی علت اصلی در خود پاشنه نیست، بلکه درد از ستون فقرات کمری، ریشههای عصبی یا عصب سیاتیک به پاشنه ارجاع میشود. در این حالت، درد میتواند به صورت تیر کِشنده از پشت ران و ساق به پاشنه برسد و همراه با بیحسی، گزگز یا ضعف عضلانی باشد.
مشکلات پوستی و پینهها
ترکهای عمیق پاشنه، پینههای ضخیم و دردناک، و برخی عفونتهای پوستی میتوانند منجر به درد سطحی و سوزش در ناحیه پاشنه شوند. مراقبت ناکافی از پوست، خشکی شدید، ایستادن طولانیمدت روی سطوح سخت و کفش نامناسب از عوامل مؤثر در این نوع درد هستند.
کمبود ویتامینها و ریزمغذیها
در برخی افراد، کمبود ویتامین D، کلسیم، منیزیم و ویتامینهای گروه B میتواند در زمینهسازی دردهای اسکلتی–عضلانی، تأخیر در ترمیم بافتها و تشدید درد پاشنه نقش داشته باشد. البته کمبود ویتامین معمولاً تنها علت درد نیست، اما اگر همراه با سایر علل مکانیکی باشد، میتواند روند بهبود را کند و شکایت بیمار را مزمنتر کند.
در صورتی که بهدنبال آشنایی عمیقتر با نقش کمبود ویتامینها و ریزمغذیها در درد پاشنه پا هستید، پیشنهاد میشود مقاله «درد پاشنه پا؛ کمبود ویتامینها و ریزمغذیها» را نیز مطالعه کنید؛ در آن مقاله، به طور جداگانه به کمبود ویتامینهای D، کلسیم، منیزیم و B12 و نقش هر کدام در درد پاشنه پا پرداخته شده است.
درد پاشنه پا صبحها و بعد از بیداری
درد پاشنه پا بعد از بیداری و در صبح، یکی از شایعترین شکایات بیماران است و اغلب به فاشئیت پلانتار مربوط میشود.
علت درد پاشنه پا بعد از بیداری و در صبح چیست؟
طی خواب شبانه، عضلات ساق پا و فاشیای کف پا در وضعیت کوتاهشده قرار میگیرند و با اولین قدمهای صبح، کشش ناگهانی این بافت ملتهب باعث درد تیز و شدید در پاشنه میشود. این پدیده به “اول صبح پدیده” (first step pain) معروف است و معمولاً پس از چند دقیقه راه رفتن کم میشود، اما شبها دوباره عود میکند.
علت درد پاشنه پا هنگام راه رفتن
وقتی درد پاشنه با هر قدم یا ایستادن طولانی تشدید میشود، اغلب به فشار مکرر روی فاشیای ملتهب، خار پاشنه، یا استرسفرکچر مربوط است. سطوح سخت، اضافهوزن، یا کفش بدون حمایت قوسی این التهاب را بدتر میکند و چرخه درد–التهاب را ادامه میدهد.
علت درد پاشنه پای راست یا چپ (یکطرفه بودن درد)
درد پاشنه پای راست یا پای چپ (یکطرفه) معمولاً نشاندهنده علت مکانیکی یا موضعی است، در حالی که درد دوطرفه بیشتر سیستمیک است.
علت درد پاشنه پای راست
-
غلبه در پای غالب: اگر پای راست، پای غالب شماست، فشار بیشتر دویدن، ایستادن طولانی یا ورزش روی آن میتواند فاشئیت پلانتار یا تاندینوپاتی آشیل ایجاد کند.
-
کف پای صاف یا گود در پای راست: عدم تقارن بیومکانیکی باعث توزیع نابرابر وزن و درد یکطرفه میشود.
-
کفش نامناسب یا فرسودگی بیشتر: کفی آسیبدیده در کفش پای راست فشار را افزایش میدهد.
علت درد پاشنه پای چپ
-
فشار جبرانی: درد پای چپ اغلب زمانی رخ میدهد که برای محافظت از پای راست (مثلاً بعد از پیچخوردگی مچ)، وزن بیشتری روی پای چپ میگذارید.
-
اختلال کمر یا لگن: چرخش لگن یا کوتاهی پا در سمت چپ میتواند الگوی راه رفتن را تغییر داده و پاشنه چپ را تحت فشار قرار دهد.
-
عادتهای روزانه: رانندگی طولانی (پدالها)، خوابیدن به پهلوی چپ یا حمل کیف در دست چپ.
نکته کلیدی: اگر درد فقط در پاشنه پای راست یا پاشنه پای چپ است و بیش از ۲ هفته ادامه دارد، ارزیابی بیومکانیکی (وضعیت کف پا، طول پاها، الگوی راه رفتن) توسط فیزیوتراپیست ضروری است تا از جبرانهای ثانویه جلوگیری شود.
درمان خانگی درد پاشنه پا
درمانهای خانگی اولین قدم در مدیریت درد پاشنه پا هستند و در اغلب موارد مکانیکی مانند فاشئیت پلانتار یا تاندینوپاتی آشیل مؤثرند، اما جایگزین ارزیابی تخصصی نمیشوند.
-
تمرینات کششی صبحگاهی: بلافاصله بعد از بیدار شدن، ۳۰ ثانیه عضلات ساق پا را با حوله یا دیوار بکشید؛ این کار تنش فاشیای کف پا را کاهش میدهد.
-
غلتاندن بطری یخزده: ۵–۱۰ دقیقه روزانه بطری آب یخزده زیر کف پا بغلتانید تا التهاب کم شود و گردش خون بهبود یابد.
-
انتخاب کفش مناسب: از کفشهای با کفی نرم و حمایت قوسی استفاده کنید و از راه رفتن پابرهنه روی سطوح سخت اجتناب ورزید.
-
کاهش وزن تدریجی: هر ۱ کیلوگرم کاهش وزن، ۴ کیلوگرم فشار از پاشنه کم میکند؛ رژیم متعادل و پیادهروی سبک کمککننده است.
-
بریس شبانه: استفاده از بریس فاشیای کف پا در شب، از سفت شدن بافت در خواب جلوگیری میکند.
هشدار: اگر درد بیش از ۲ هفته ادامه یافت، درمان خانگی کافی نیست و ارزیابی از جانب پزشک ضروری است.
چه زمانی برای درد پاشنه پا به پزشک یا فیزیوتراپیست مراجعه کنیم؟
اگر درد پاشنه شما بیش از دو تا سه هفته ادامه پیدا کرده، با استراحت ساده بهتر نمیشود یا آنقدر شدید است که راه رفتن و کارهای روزمره را مختل کرده، لازم است برای بررسی دقیقتر به پزشک یا فیزیوتراپیست مراجعه کنید. وجود علائمی مانند تورم شدید، قرمزی، تب، درد شبانه، یا سابقه تروما نیز نیازمند ارزیابی سریعتر است.
نقش فیزیوتراپی در درمان درد پاشنه پا
فیزیوتراپی با رویکرد جامع، علاوه بر کاهش درد، روی اصلاح علتهای زمینهای مانند ضعف عضلانی، کوتاهی بافتها، الگوی غلط راه رفتن و انتخاب نامناسب کفش تمرکز میکند. ترکیب تمریندرمانی، آموزش، استفاده هدفمند از مدالیتهها و اصلاح سبک زندگی میتواند به پیشگیری از عود درد کمک کند.
روشهای رایج برای درمان درد پاشنه در فیزیوتراپی فانتوم زنجان
در فیزیوتراپی فانتوم زنجان، برای درمان درد پاشنه پا و مشکلات مرتبط، بسته به ارزیابی اولیه، ممکن است از روشهای زیر استفاده شود:
-
الکتروتراپی و اولتراسوند: کمک به کاهش درد و التهاب، بهبود گردش خون موضعی و تسریع روند ترمیم بافتهای آسیبدیده.
-
تکار تراپی: استفاده از جریانهای با فرکانس خاص برای افزایش عمقی جریان خون، کاهش اسپاسم و تسریع ترمیم بافت نرم.
-
لیزر تراپی: بهبود متابولیسم سلولی، کاهش درد و التهاب و کمک به بازسازی بافتی در ناحیه پاشنه.
-
طب سوزنی: تنظیم مسیرهای درد، کاهش تنش عضلانی و کمک به کاهش درد مزمن در برخی بیماران منتخب.
انتخاب هر کدام از این روشها بر اساس معاینه و نیازهای خاص هر بیمار صورت میگیرد و معمولاً در کنار تمرینات و آموزش اصلاحی استفاده میشوند.
اگر مدتی است با درد پاشنه پا درگیر هستید و نمیدانید علت آن فاشئیت پلانتار، خار پاشنه، مشکلات تاندون آشیل یا عوامل دیگری است، یک ارزیابی تخصصی میتواند از آزمون و خطای درمانی جلوگیری کند. در فیزیوتراپی فانتوم زنجان، ارزیابی دقیق الگوی راه رفتن، وضعیت کف پا، دامنه حرکتی و شدت درد انجام میشود و بر اساس آن، برنامه درمانی برای شما طراحی میگردد.
سوالات متداول درباره درد پاشنه پا
چرا درد پاشنه پا بیشتر صبحها شدیدتر است؟
در بسیاری از بیماران مبتلا به فاشئیت پلانتار، طی خواب شبانه فاشیا در وضعیت کوتاهشده قرار میگیرد و با اولین قدمها، کشش ناگهانی این بافت ملتهب باعث درد تیز صبحگاهی میشود. با راه رفتن تدریجی و گرم شدن بافتها، درد کمی کاهش پیدا میکند، اما ممکن است بعد از دورههای طولانی نشستن دوباره بازگردد.
آیا وجود خار پاشنه در عکس یعنی علت درد همین است؟
نه، همیشه اینطور نیست؛ بسیاری از افراد خار پاشنه دارند ولی هیچگونه درد یا علامتی را تجربه نمیکنند. درواقع، رابطه مستقیم بین اندازه خار و شدت درد وجود ندارد و تشخیص علت درد باید بر اساس معاینه بالینی و شرححال کامل انجام شود.
چه مدت بعد از شروع فیزیوتراپی، درد پاشنه بهتر میشود؟
بسته به علت درد، شدت مشکل و میزان همکاری بیمار در انجام تمرینات و اصلاح سبک زندگی، معمولاً طی چند هفته نخست درمان، کاهش قابلتوجهی در درد مشاهده میشود. در موارد مزمنتر، ممکن است چند ماه زمان لازم باشد تا با ترکیب تمریندرمانی، مدالیتهها و اصلاح کفش و وزن، به نتیجه پایدار برسیم.
آیا میتوانم با وجود درد پاشنه، ورزش را ادامه دهم؟
در اغلب موارد، توصیه نمیشود درد را نادیده گرفته و با همان شدت قبلی به فعالیت ادامه دهید؛ زیرا این کار میتواند التهاب و آسیب را تشدید کند. بهتر است با مشورت فیزیوتراپیست، نوع ورزش، شدت، سطح زمین و کفش خود را تعدیل کنید و از برنامه تمرینات اصلاحی و کششی کمک بگیرید.
من چند وقته پشت پاشنم درد میگیره مخصوصا وقتی صبح از خواب پا میذارم زمین. میخواستم بدونم علت درد پشت پاشنه پا چیه؟
درد پشت پاشنه پا معمولا به خاطر التهاب تاندون آشیل یا فشاریه که بهش وارد میشه مخصوصا وقتی زیاد سرپا میایستین یا کفش نامناسب میپوشین. اگه صبحها درد بیشتره، ممکنه نشونهی فاشئیت پلانتار هم باشه. توصیه چند روز استراحت بدین، از کفش مناسب استفاده کنین و اگه درد ادامه داشت، حتماً به فیزیوتراپیست مراجعه کنین.
ممنونم بخاطر مطالب مفیدتون. یه سوال داشتم این درد پشت پاشنه پا از کی نگران کننده حساب میشه؟ یعنی چه موقع باید حتما برم دکتر و آزمایش بدم؟
اگر درد بیشتر از سه هفته طول کشید و با استراحت و مراقبتهای ساده بهتر نشد، توصیه میشه به پزشک مراجعه کنید. مخصوصا اگر علائمی مثل تورم زیاد، قرمزی، گرمی موضع، لنگیدن واضح، درد شبانه، سابقه ضربه شدید یا بیماریهای زمینهای مثل روماتیسم و دیابت دارین.
من حدود یه ماهه پشت پاشنه پام درد می گیره، مخصوصا وقتی زیاد راه می رم یا سر کار زیاد سرپا میایستم. می خواستم بدونم علت درد پشت پاشنه پا چیه و از چی می تونه باشه؟
مقاله رو مطالعه کنین. اگر درد با استراحت و عوض کردن کفش بهتر نشد، با معاینه میشه تشخیص داد که مشکل از تاندون، خار پاشنه یا ساختار کف پاست.
سلام، من صبحها که از خواب پا میشم، اولین قدمها پشت پاشنه پام خیلی می سوزه و بعدش کم کم بهتر می شه. می شه بگین علت درد پشت پاشنه پا موقع بیدار شدن از خواب چیه؟
این الگوی درد اکثر موارد به التهاب تاندون آشیل یا فاشیای کف پا ربط داره که شب تو استراحت سفت میشن و صبح با اولین قدمها کش اومده و درد میگیرن. مقاله رو مطالعه بفرمایید.
خسته نباشید، من فقط وقتی میدوم یا ورزش می کنم پشت پاشنه پام شروع می کنه به درد گرفتن، یه طوری که کش میاد. تو استراحت تقریبا خوبه. اذیت می شم
توی مقاله پاسخ تون هست. مطالعه بفرمایید.
سلام و خسته نباشید. سوالم اینه چند روزه پشت پاشنه پای راستم خیلی درد می کنه، مخصوصا وقتی از پله می رم بالا یا کفش سفت می پوشم. این درد فقط همون پای راستم هست. کارمم طوریه که پله زیاد داره و خیلی وقتا مجبورم هی راه برم
وقتی درد فقط پشت پاشنه پای راست حس میشه، ممکنه به خاطر التهاب موضعی تاندون آشیل، خار یا زائده استخوانی باشه. اگه همراه با درد، برجستگی سفت، تورم یا قرمزی هم دیدین توصیه میشه معاینه بشین.